‘Riskeert onze voedingssector door besparingen en de prijzenoorlog opnieuw een dioxinecrisis?’

Het FAVV, of voedselagentschap, moet van de regering fors besparen op haar werkingsbudget. Buurtsuper.be vreest dat die besparingen, samen met de huidige prijzenoorlog in de sector, een gevaarlijke mix vormen. Die combinatie geeft niet alleen aanleiding tot een belangrijke kwaliteitserosie, maar brengt bovendien een verhoogd risico op nieuwe voedselcrisissen met zich mee.

Het FAVV werd 25 jaar geleden opgericht om de toen versnipperde voedselcontroles te centraliseren in één overkoepelend agentschap met meer slagkracht. Dat was de directe les uit de dioxinecrisis van 1999. Van bij de oprichting moest het voedselagentschap rekening houden met het principe van autocontrole gebaseerd op HACCP en de Europese Richtlijn 93/43/EEG met betrekking tot levensmiddelenhygiëne.

Voedingsbedrijven werden hierdoor zelf voor hun verantwoordelijkheid geplaatst. Autocontrole, waarbij de focus wordt gelegd op resultaat- eerder dan middelenverbintenissen, werd hiermee een structurele pijler van het Belgische toezichtmodel. Maar de aangekondigde en belangrijke besparingen duwen het FAVV terug naar het oude systeem van controle achteraf. Dat levert enkel meer papier en vooral meer fouten op, zonder dat onze voeding daar veiliger van wordt.

De fikse besparingen die de federale overheid oplegt aan het agentschap, komen hoogst ongelegen. De huidige prijzenoorlog geeft aanleiding tot een rendabiliteitscrisis in de complete voedingsketen. De strijd om de laagste prijs en de grootste promoties bij onze (multi)nationale retailers zet druk op elke voorafgaande schakel in de voedselketen en maakt het in een sector met meer dan 90 procent Belgische microbedrijven onmogelijk om te overleven.

Deze race to the bottom bedreigt niet alleen de kwaliteit, maar zelfs de voedselveiligheid in ons land. Dioxine- en andere voedselcrisissen ontstaan doorgaans niet door één grote fout, maar door een opeenstapeling van kleine, systemische risico’s in de hele voedselketen. Door een permanente prijzenslag worden marges steeds kleiner voor alle schakels in de voedselketen. Het risico ontstaat dat bedrijven investeringen uitstellen en kiezen voor goedkopere grondstoffen. Een stijgend aantal voedingsbedrijven beperkt zich bij hun hygiënebeleid tot het strikt wettelijk noodzakelijke.

HACCP wordt een “papieren systeem” en procedures worden pro forma maar niet functioneel opgevolgd (registraties worden onvolledig, achteraf ingevuld en niet kritisch geëvalueerd). Afwijkingen worden getolereerd zolang er geen controle is. Dit is extra gevaarlijk omdat HACCP juist bedoeld is om fouten vóór de incidenten op te vangen, niet erna.

Hygiëneregels worden minder strikt toegepast en ook de meldingsbereidheid bij gebeurlijke accidenten daalt (“We kunnen ons geen stilstand veroorloven”). Voedselveiligheid wordt reactief benaderd in plaats van preventief.

Lage prijzen stimuleren bovendien de invoer van producten van goedkopere niet-Europese markten die niet gebonden zijn aan de Europese regelgeving rond voedselveiligheid, waardoor snelle tracering bij incidenten en correcte herkomstinformatie ontbreekt. Bij problemen zoals salmonella of listeria zal het langer duren om de bron te vinden, producten terug te roepen en op die manier consumenten te beschermen.

Tot slot, zoals dat destijds bij de aanleiding van de dioxinecrisis het geval was, ontstaat er een verhoogd risico op fraude. Wanneer marges verdwijnen, stijgt de verleiding tot verdunning of substitutie van ingrediënten, foutieve etikettering, omzeiling van regels en het bewust nemen van risico’s.

Voor onze overheid is de te volgen weg zeer duidelijk: ze bestaat uit drie stappen. Geef ten eerste het FAVV de nodige werkingsmiddelen, zodat het voldoende tijd en mensen kan inzetten om het controlebeleid af te stemmen op de specifieke situatie in de sectoren en ondernemingen.

Zorg er vervolgens voor dat voedingsbedrijven die investeren in de (vrijwillige) extra validatie van hun autocontrolesysteem hiertoe financieel worden gestimuleerd.

Bescherm ten slotte de voedingssector tegen zichzelf en beperk de knotsgekke stuntpromoties waar niemand mee gediend is, ook de consument niet. Voedselveiligheid is geen “gratis bijproduct” van lage prijzen. Ze vereist marges, tijd, mensen en cultuur.

Bron: Trends.be