Uniformiteit en dadingsovereenkomst als preventief middel tegen winkeldiefstal

Het in Nederland opgerichte SODA staat retailers bij met de burgerrechtelijke afhandeling van diefstallen. “Oprichter Arie Jan van Os werkte vroeger als politieagent”, vertelt Yves van Nieuwenburg, countrymanager SODA België. “Hij was dan ook goed op de hoogte van de omvang van het probleem. In België zouden er bijvoorbeeld meer dan 20.000 winkeldiefstallen per jaar plaatsvinden. Dat immense aantal is waarschijnlijk zelfs een onderschatting, want lang niet elke dief wordt betrapt."

"Bovendien geeft slechts 11% van de handelaars een diefstal aan. Omdat dat alleen maar extra tijd vraagt, of omdat er vaak toch geen gevolg aan wordt gegeven. Vooral de zelfscans zijn diefstalgevoelige plekken. Items worden niet gescand of bij multiverpakkingen scannen dieven maar één product.” 

Aan de preventie van diefstal hangt helaas een stevig prijskaartje. Extra medewerkers inschakelen om controles uit te voeren aan de zelfscan levert de retailer extra loonkosten op. En ook de investering in beveiligingsapparatuur is prijzig. Maar niets doen is ook geen oplossing: de schade van winkeldiefstal is enorm. 

“Winkeldiefstal zorgt gemiddeld voor 1% omzetverlies. Als je weet dat de nettowinstmarge van een buurtsuper gemiddeld 2% bedraagt, betekent dat dus dat ruim een derde tot de helft van de winst verloren gaat. Om nog maar te zwijgen van het verlies van kostbare tijd als de dief gevat kan worden: de persoon in kwestie confronteren met de feiten, de politie verwittigen, wachten tot die arriveert, een verklaring afleggen voor in het pv ... Daar ben je al gauw een uur tot anderhalf uur mee kwijt."

"Die kosten worden niet gecompenseerd. Nochtans stelt het Burgerlijk Wetboek dat degene die schade berokkent verplicht is om de schade te vergoeden aan de persoon die verlies geleden heeft. Het is vanuit die vaststelling dat SODA twintig jaar geleden het levenslicht zag in Amersfoort: Arie Jan van Os zocht een rechtvaardige manier om de handelaar te compenseren voor de geleden schade.” 

Wanneer je als retailer een dief op heterdaad betrapt, heb je een aantal mogelijkheden. “Optie één: het heft in eigen handen nemen en de betrokkene een willekeurige schadevergoeding voorleggen onder de belofte dat je de politie en het gerecht erbuiten houdt”, zegt Yves. "Maar dat is juridisch niet helemaal waterdicht, want er mag nooit sprake zijn van dwang. Bovendien zorgt het voor een wildgroei aan bedragen."

"Optie twee is de politie inschakelen, want diefstal is een misdrijf. Zeker in grote steden, waar een kleine diefstal vaak geen prioriteit heeft, betekent dat dat je soms lang moet wachten tot versterking ter plaatse komt. Maar daarna is het wachten nog steeds niet voorbij. Het dossier moet voor de rechtbank komen. Ook daar gaat een geruime tijd over. Bovendien worden dergelijke pv’s vaak geseponeerd.” 

Gevolg? De dief gaat vrijuit en verkeert in een toestand van straffeloosheid. “Dat heeft vanzelfsprekend allesbehalve een preventieve werking op winkeldiefstal”, merkt Yves. “De persoon in kwestie denkt ermee weg te komen en pleegt nieuwe feiten. Een vicieuze cirkel.” 

Om die vicieuze cirkel te doorbreken, wijst SODA in de richting van een dading. Dat is een schriftelijke overeenkomst waarin beide partijen een geschil beëindigen door de geleden schade onderling te vergoeden. Een soort minnelijke schikking dus. Dat kan zonder tussenkomst van de politie en zonder dat er een strafrechtelijke vervolging plaatsvindt. 

“Op 1 januari introduceerden we in overleg met Buurtsuper.be de uniforme dading ‘Afrekenen met winkeldieven’. De overeenkomst werd opgesteld en gevalideerd door een Belgisch advocatenkantoor en is dus volledig wettelijk”, legt Yves uit.

“Een dief die tegen de lamp loopt, krijgt voortaan altijd dezelfde rekening gepresenteerd. Als die bereid is om, zonder dwang, 181 euro te betalen, kan de kwestie zonder de politie afgehandeld worden. Let op: dat bedrag is géén boete – het is immers geen strafrechtelijke afhandeling – maar een minnelijke schikking. 181 euro is een gemiddelde, een juridisch onderbouwde inschatting van de schade die je als retailer geleden hebt.” 

Gaat de betrokkene niet akkoord? Dan kan de politie alsnog ingeschakeld worden. “Maar dat is eerder een uitzondering, want in de meeste gevallen – bij zo’n 70% – is de betrokkene zélf vragende partij om de diefstal onderling af te handelen, zodat het voorval niet op het strafblad belandt. Enkel in unieke gevallen, bijvoorbeeld wanneer er minderjarigen, kwetsbare personen, agressie of alcoholmisbruik in het spel komen, is aangifte bij de politie noodzakelijk.” 

Voor buurtsupers is het vooral belangrijk dat de onkosten zo snel mogelijk vereffend worden. Of het voorval wel of niet op het strafblad van de betrokkene komt, is daarbij van ondergeschikt belang voor de handelaar. “Al komen ernstige en herhaaldelijke voorvallen van diefstal wel nog steeds bij de politie terecht, zodat die recidivisten en mogelijke linken met andere criminele activiteiten kan opvolgen.” 

Wanneer beide partijen vrijwillig akkoord gaan met de dading, worden de gegevens van de betrokkene ingevuld op het digitale SODA-platform. “Die kan daarna onmiddellijk 181 euro betalen via een QR-code. De inning gebeurt dus via ons. Voor het gebruik van het platform en eventuele verdere kosten aan een derde partij wordt 50 euro ingehouden, de rest van het bedrag storten we rechtstreeks door naar de winkelier."

"Als de betrokkene niet onmiddellijk kan of wil betalen, neemt SODA de volledige opvolging op zich. We verzorgen onder andere de klachtenregeling en geven inzicht via het online portaal, waar je als winkelier alles kan volgen. Is er na vijftien dagen nog steeds niet betaald via bankoverschrijving? Dan sturen we reminders en kunnen we, als dat nodig zou zijn, de dading overmaken aan de gerechtsdeurwaarder, die de kwestie vervolgens verder opvolgt met aanmaningen."

"Maar daar hoeft de retailer zich niets van aan te trekken: zodra het formulier op het platform is ingevuld, verliest die geen extra tijd. Alle opvolging is vanaf dan voor ons.” 

Door de vergoedingen bij diefstal te uniformiseren, geven we als sector een sterk en ontradend signaal. “Het is de bedoeling dat die 181 euro als een soort ‘brand’ werkt: herkenbaar en duidelijk over alle winkels heen. SODA voorziet ook signalisatie voor in de winkels: affiches en stickers met een QR-code die rechtstreeks naar het portaal leidt. Door samen aan hetzelfde zeil te trekken, kunnen we preventief afrekenen met winkeldiefstal. Want voorkomen is nog altijd beter dan genezen.”