Kannibalisme op onze arbeidsmarkt

Er lijkt geen rem te staan op het succes van de flexi-jobs. De groep Belgen die via een flexi-job bijklussen, is aangegroeid tot 181.000 mensen, nog voor de verdere uitbreiding en versoepeling van de federale regering deze zomer ingaat. Het werk dat die flexi-jobbers samen verzetten, is gestegen van het equivalent van 10.000 voltijdse jobs vlak voor de pandemie tot intussen 32.000 voltijdse jobs. Dat komt ruwweg overeen met de personeelssterkte van de supermarktgroep Colruyt, een van de grootste werkgevers van het land.

Het is een succes dat de Belgische arbeidsmarkt kan gebruiken, want er blijft te veel werk liggen. Terwijl het belangrijkste doel van het arbeidsmarktbeleid in ons land 50 jaar lang het terugdringen van de werkloosheid was, is door de vergrijzing de opdracht veranderd. Het belangrijkste doel is nu om het beschikbare werk ook verzet te krijgen. Dat kan door productiever te worden, en artificiële intelligentie biedt voor het eerst in jaren een kans om dat te doen. Maar het kan ook door meer uren te werken, wat via de flexi-jobs wordt aangemoedigd. Wie al een voltijdse job heeft of gepensioneerd is, werkt wat extra.

Aan het succes van de flexi-jobs kleeft echter een gevaar: dat het systeem doorslaat en de klassieke job uitholt. Data van de federale overheid, die De Tijd analyseerde, tonen dat dat niet denkbeeldig is: van alle flexi-jobbers in ons land werkt 17 procent deeltijds. Het betekent dat ze in hun klassieke job maar vier dagen van de vijf aan het werk zijn. De Nationale Bank waarschuwde deze week dat zoiets schadelijk kan zijn. Het dreigt de moeilijkheid om mensen te vinden voor knelpuntberoepen nog te vergroten.

Een op de vijf flexi-jobbers komt uit het onderwijs of de zorg. Op zich hoeft die combinatie niet dramatisch te zijn. Misschien is vier dagen per week voor een lastige klas staan draaglijker als je de vijfde dag als flexi-jobber in een ijssalon alleen maar vrolijke kinderen ziet. Maar als mensen de combinatie maken omdat die fiscaal voordeliger is, organiseert de overheid haar eigen problemen.

Moet het hele systeem daarom op de schop? Nee. De Belgische arbeidsmarkt is helaas een te rigide systeem met hoge loonkosten die veel jobs net wegbelasten. Om de schade te beperken, zijn vervolgens tal van achterpoorten geïnstalleerd. Denk aan de dienstencheques om de werkloosheidsval voor laaggeschoolden weg te werken, bedrijfssubsidies om ploegenarbeid, nachtwerk en wetenschappelijk onderzoek betaalbaar te maken, of bedrijfswagens en managementvennootschappen om de promotieval kleiner te maken.

Daarom is het goed dat de federale regering ook naar de basis kijkt en de rigiditeit van de arbeidsmarkt zelf aanpakt. Dat gebeurt onder meer via een kortere opzegtermijn bij ontslag, het herinvoeren van de proefperiode en een soepeler systeem voor overuren. Maar zolang de hoge loonkosten niet verdwijnen, zullen ontsnappingsroutes nodig zijn om te verhinderen dat sommige jobs, waarin zinvol werk wordt gedaan, worden wegbelast.

Flexi-jobs vormen zo’n route. Nu we aan de vooravond van een uitbreiding van het systeem staan, moeten we wel waakzaam zijn voor kannibalisme op de arbeidsmarkt, waarbij de flexi-job de klassieke job opeet.

Bron: De Tijd - Bart Haeck