Zelfstandige supermarkten boeken herstel, maar vrezen loonhervorming

‘De zelfstandige supermarkten doen het duidelijk beter dan in de voorgaande jaren’, zegt Luc Ardies, gedelegeerd bestuurder van Buurtsuper.be. ‘Dat is positief, maar de toestand blijft fragiel. Vooral de liquiditeit baart zorgen.’ De liquiditeitsratio, die aangeeft in welke mate een bedrijf zijn kortetermijnschulden kan betalen, bedroeg vorig jaar bij de helft van de supermarkten minder dan 119 procent. Dat betekent dat zij voor elke euro aan schulden minder dan 1,19 euro aan beschikbare middelen op korte termijn hebben. ‘Een gezonde ratio ligt tussen 120 en 200 procent’, stelt Ardies.

Volgens Ardies maken heel wat supermarkten nog altijd te weinig winst om de nodige investeringen voor de toekomst te doen. Vernieuwing is nochtans nodig, want de sector staat onder druk door toenemende concurrentie. Er komen steeds meer supermarkten bij en ook e-commerce wint terrein. ‘Supermarkten – en bij uitstek de zelfstandige – moeten meer investeren in service en vers om het verschil te blijven maken’, zegt Ardies. ‘Ik zie winkels die 60 procent, en soms zelfs meer, van hun omzet halen uit verse producten. Vroeger was dat 40 tot 50 procent. Steeds meer supermarkten bakken hun eigen brood en bereide maaltijden zitten in de lift.’

De zelfstandige winkeliers voelen zich bedreigd door plannen om de verschillende loonstelsels in de supermarktsector meer op één lijn te brengen. Zelfstandige winkeliers betalen hun personeel zo’n 30 procent minder loon dan winkels die door ketens zelf worden uitgebaat. Dat leidt tot kritiek, vooral van Colruyt, Aldi en Lidl. Zij roepen de regering op om de loonstelsels te harmoniseren. Aldi en Lidl werken uitsluitend met eigen winkels, terwijl Colruyt slechts een beperkt deel van zijn omzet haalt uit zelfstandige Spar-supermarkten. De vraag kreeg extra urgentie nadat Delhaize twee jaar geleden al zijn supermarkten verzelfstandigde, waardoor ze ook op zondag open kunnen zijn.

Minister van Economie David Clarinval (MR) houdt de boot voorlopig af en vindt dat de sector zelf met een hervormingsvoorstel moet komen. Gesprekken tussen ketens en vakbonden draaiden echter op niets uit. Ketens met uitsluitend zelfstandige winkels, zoals Delhaize, houden het been stijf. Hervormingen zouden hen verzwakken en de concurrentie versterken.

Ook Unizo is gekant tegen harmonisering. ‘Als zelfstandige winkeliers hun lonen met 30 procent zouden moeten verhogen, zou volgens onze analyse de helft van de winkels verlieslatend worden’, zegt Ardies. ‘Zelfs een compromis zou zwaar doorwegen. Bij een loonsverhoging van 10 procent zou al ruim een kwart verlieslatend zijn.’

Net als vele waarnemers stelt Ardies vast dat België wellicht te veel supermarkten telt om iedereen te laten overleven. In de demarches van de drie ketens ziet hij ‘een destructieve strategie’ om zwakkere zelfstandigen uit de markt te duwen. ‘Grote ketens zeggen dat ze een gelijk speelveld willen, maar harmonisering zou net het tegenovergestelde effect hebben. Zij kunnen rekenen op kapitaalinjecties van buitenlandse moederbedrijven. Zo pompte Lidl vanuit Duitsland 50 miljoen euro in zijn verlieslatende Belgische winkels. Een zelfstandige winkelier kan daar niet op terugvallen en gaat failliet.’

Ardies wijst erop dat een hervorming niet noodzakelijk is. Hij verwijst naar de recente beslissing van Carrefour om zijn winkels op zondag te openen. ‘Via overleg met de vakbonden werd de premie voor zondagswerk verlaagd naar 50 procent. Bovendien mogen ze meer studenten en flexi-jobbers inzetten. Ook zonder hervorming van de paritaire comités is dus veel mogelijk.’

Lidl, Aldi en Colruyt ontkennen dat ze het gemunt hebben op de zelfstandigen. ‘Wij vragen een evenwichtige regelgeving die economisch haalbaar blijft zonder afbreuk te doen aan de kleine zelfstandige ondernemer’, zegt Lidl-woordvoerster Isabelle Colbrandt. Aldi-woordvoerder Dieter Snoeck benadrukt dat een hervorming net in het voordeel van echte zelfstandigen kan zijn. ‘Vandaag kan een kleine zelfstandige met één winkel in hetzelfde paritaire comité vallen als een onderneming met meerdere franchisewinkels, terwijl hun economische en sociale realiteit sterk verschilt.’

Ook Colruyt weerlegt de kritiek. ‘Wij willen formeel ontkrachten dat het onze bedoeling is zelfstandige supermarkten uit de markt te duwen’, zegt woordvoerster Maria Clara Geurs. Ze wijst erop dat Colruyt samenwerkt met zelfstandige Spar-winkels. ‘Wij geloven sterk dat verschillende bedrijfsmodellen naast elkaar kunnen bestaan.’

De zelfstandige supermarkten in Vlaanderen hebben hun winstgevendheid hersteld en het aantal verlieslatende winkels is gedaald tot het niveau van voor corona. De sector blijft echter kwetsbaar door lage liquiditeit, beperkte investeringsmogelijkheden en toenemende concurrentie, vooral op het vlak van verse producten en e-commerce. Plannen voor loonharmonisering zorgen voor onrust, omdat hogere loonkosten veel zelfstandige supermarkten opnieuw verlieslatend dreigen te maken.

Bron: De Tijd - Jens Cardinaels