Supermarkten rekenen voortaan zelf af met winkeldieven

Uit de statistieken van de federale politie blijkt dat het aantal aangegeven winkeldiefstallen in ons land toeneemt, van 21.225 tien jaar geleden tot 24.107 vorig jaar. Brussel nam er daarvan 2.373 voor zijn rekening, minder dan een tiende. Qua cijfers steekt Brussel er dus niet bovenuit. “Maar cijfers zeggen in dezen niet veel”, zegt Luc Ardies, directeur van Buurtsuper.be. “Het leeuwendeel van de winkeldiefstallen wordt immers niet aangegeven, al zeker niet in Brussel, omdat het voor de uitbaters te veel rompslomp is, en omdat er vaak toch geen gevolg aan wordt gegeven. Volgens onze analyse wordt er maar in een van de tien gevallen aangifte gedaan.”

De impact voor winkeliers is groot. “We schatten dat bij de zelfstandige supermarkten minstens één procent van de omzet verloren gaat door winkeldiefstal”, zegt Ardies. “Dat is veel. Retail is een hyperconcurrentiële sector met minimale winstmarges van rond de twee procent. Kleine supermarkten verliezen gemiddeld de helft van hun nettowinst door die diefstallen. En behalve de financiële schade is er ook de psychische schade voor het personeel.”

“Elke klant kan een dief zijn: een moeder van twee, een man in pak, een gehandicapte in een rolstoel. Laatst hadden we een chique dame over de vloer die op de parking alvast enkele zakken hout in de koffer van haar Volvo-terreinwagen propte, waarna ze die binnen aan de kassa 'vergat' te betalen”, vertelt een Brusselse uitbater van vijf supermarkten die enkel anoniem zijn verhaalwil doen. 

Bendes stelen dan weer om door te verkopen. Om diefstal tegen te gaan, gebruikt hij beveiligingstags en ook camera's, waaronder een slimme camera met gezichtsherkenning die het personeel waarschuwt als een dief opnieuw zijn entree maakt in de winkel. “Zo'n camera kost 25.000 euro. Beveiligen is duur. Die kosten komen boven op het verlies aan omzet.”

En dan is er de tijd en energie die hij en zijn personeel eraan kwijt zijn. “Als we merken dat iemand iets wegmoffelt, moet een van de werknemers alles laten vallen en de camera's checken. Vervolgens wordt die persoon gevolgd en buiten opgewacht door twee medewerkers. Want pas voorbij de kassa is er sprake van diefstal.”

Klopt, zegt Luc Ardies. “Je hebt maar een paar meter om in te grijpen.” Sowieso biedt de wetgeving, vanwege de privacy, weinig mogelijkheden aan winkeliers om dieven aan te pakken. “De kassierster mag officieel zelfs niet aan de klanten vragen om de boodschappentas te openen. De tas doorzoeken kan al helemaal niet. Bewakingsagenten met een speciale vergunning mogen dat wel doen, maar zo'n firma inschakelen is voor de meeste zelfstandige supermarkten niet te betalen.”

Comeos, Buurtsuper.be en het Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen vragen al jaren dat de overheid doeltreffende maatregelen neemt. In 2017 ging de ministerraad akkoord met het voorstel om betrapte dieven via een dading een soort schadevergoeding te laten betalen aan winkeliers, zonder tussenkomst van de politie. Zo werkt het in Nederland al jaren. Daar worden incassobureaus ingeschakeld voor de inning van een forfaitaire schadevergoeding van 181 euro.

Ardies: “De sector wilde hierover een protocolakkoord sluiten met politie en justitie, maar dat lukte niet omdat bij hen de vrees bestond dat winkeldiefstal, een misdrijf, op die manier helemaal van de justitieradar zou verdwijnen. De regeling werd uiteindelijk nooit ingevoerd.” Vijf jaar later, in 2022, riep toenmalig minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) het lik-op-stukbeleid in het leven, een schikking waarbij de politie zonder tussenkomst van het parket of de rechtbank de onmiddellijke betaling van een boete tot 350 euro kon opleggen aan de dief.

Dat bleek een slag in het water. “De regeling heeft in de praktijk nooit goed gewerkt, zeker niet in Brussel, waar de politie andere katten te geselen heeft”, vertelt Hans Cardyn. In 2023 liet het Brusselse parket weten het lik-op-stukbeleid niet meer toe te passen voor winkeldiefstallen, bij gebrek aan manschappen en middelen.

Steeds meer supermarkten nemen het heft intussen in eigen handen: in ruil voor een boete of schadevergoeding laten ze de politie erbuiten. De winkels van Delhaize bijvoorbeeld. “Wij halen de politie er doorgaans niet bij. Onze zelfstandige uitbaters lossen het zelf op met een administratieve boete die de kosten van overlast en schade moet dekken”, legt woordvoerder Dekelver uit. Alleen is die werkwijze juridisch niet altijd even waterdicht en varieert het bedrag van winkel tot winkel. “Het is een grijze zone”, zegt Luc Ardies. “Uitbaters krijgen soms opmerkingen van de politie over het woord boete.”

Daarom introduceert Buurtsuper.be nu een 'waterdichte' en uniforme regeling in samenwerking met het Nederlandse SODA (Serviceorganisatie voor directe aansprakelijkheid). Dat bureau int bij onze noorder­buren al jaren schadevergoedingen wegens winkeldiefstal en is sinds enige tijd ook in België actief. Net als in Nederland zal de betrapte winkeldief een formulier moeten ondertekenen waarbij hij zich ermee akkoord verklaart om 181 euro te betalen aan SODA, dat het gros van het bedrag doorstort aan de supermarkt. Tekent hij niet, dan wordt de politie gebeld.

“Die moet dan natuurlijk wel komen”, erkent Ardies, die hoopt dat het systeem vooral een ontradend effect heeft. Het is het voorstel van 2017, maar dan zonder overleg met politie en justitie. Ardies: “Daar gaan we niet langer op wachten.” Desondanks is het systeem volgens hem juridisch sluitend. “We hebben het laten onderzoeken door onze advocaten, er is geen speld tussen te krijgen. Het gebruikte formulier is een burgerrechtelijke dading. Dat kan perfect, toch als alles vrijwillig gebeurt. De dief moet de diefstal erkennen en willen betalen. Het is geen boete, maar een vergoeding voor de schade en de afhandeling ervan.”

Om justitie gerust te stellen zal Buurtsuper.be de deelnemende winkels vragen om het dadingsformulier over te maken aan de politie. In theorie kunnen er wel nog strafrechtelijke gevolgen aan de feiten worden gegeven. Het nieuwe systeem zou op 1 januari 2026 in werking moeten treden.

Bron: BRUZZ