België telt recordaantal langdurig zieken

Steeds meer mensen, zowel werknemers als zelfstandigen, kunnen voor een lange tijd niet werken en blijven thuis. Eind 2023 klom het aantal langdurig zieken en invaliden in België naar een nieuw record van 526.507 mensen. Dat blijkt uit de nieuwe jaarcijfers van het RIZIV, het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering. In realiteit gaat het om nog meer ­mensen, omdat ambtenaren niet in de cijfers zijn meegenomen. In vergelijking met de jaren daarvoor groeide de groep van langdurig zieken in 2023 sneller dan de jaren voorheen. Vorig jaar kwamen er ­bijna 5 procent langdurig zieken bij, terwijl de jaarlijkse toename in 2021 en 2022 telkens op zo’n 3 procent lag.

De recordaantallen in combinatie met de indexering en overheidsmaatregelen die de uitkeringen verhoogden, leiden bovendien tot een ongezien bedrag aan tegemoetkomingen. In 2023 ging het om meer dan 9 miljard euro, ruim een verdubbeling in vergelijking met tien jaar eerder. Vrouwen spelen de grootste rol in de groei van het aantal langdurig zieken. De groep vrouwelijke werknemers die langer dan een jaar thuisblijft, stijgt jaarlijks gemiddeld met 5 procent. Bij mannen gaat het om 2,7 procent. Dat heeft volgens het RIZIV onder andere te maken met het verhogen van de pensioenleeftijd voor vrouwen, de vergrijzing van de bevolking en nieuwe ziektebeelden.

Bij die ziektebeelden vallen vooral de psychische stoornissen en gedragsstoornissen op. Die zijn goed voor meer dan 37,5 procent van alle langdurig zieken, een groep die bovendien sneller toeneemt dan mensen die thuisblijven met bijvoorbeeld hart- en vaatziekten. ‘Steeds meer analyses leggen het verband tussen stress, de werkomstandigheden en het gebrek aan interesse voor het werk enerzijds en de arbeidsongeschiktheid anderzijds’, zegt het RIZIV. Ook steeds meer zelfstandigen vallen voor lange tijd uit. In vergelijking met vijf jaar eerder steeg dat cijfer met bijna 20 procent. Ook dat is voornamelijk te wijten aan de toename van het aantal langdurig zieke vrouwen. Die groep groeit met 28 procent, bij de mannen gaat het om zo’n 14 procent extra sinds 2019.

De snel toenemende groep invaliden is een koude douche voor de ontslagnemende federale regering. Onder minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) werd een batterij maatregelen uitgerold die een cultuuromslag teweeg moesten brengen. Er kwamen terug-­naar-werkcoördinatoren die via de ziekenfondsen in actie schieten als iemand vier maanden arbeidson­geschikt is. Werkgevers die een zieke werknemer moesten ontslaan wegens medische overmacht moesten een premie van 1.800 euro storten in het Terug Naar Werk-fonds.

De eerste indicaties dat dat beleid de tanker nog niet kon keren, kwamen er de afgelopen maanden al. De terug-naar-werkcoördinatoren konden weinig resultaten voorleggen. Amper twintig langdurig zieken vroegen een premie aan voor jobbegeleiding. De premie die bedrijven kunnen krijgen om een langdurig zieke aan te werven wordt amper gebruikt. En de sanctie die langdurig zieken riskeren als ze een terugkeer naar werk weigeren, werd nog geen 50 keer aangewend. De nieuwe recordcijfers vormen de bevestiging.

Nergens in Europa zijn er meer inactieven door ziekten dan in ons land. Toch ziet Vandenbroucke ook positieve signalen, zoals de stijging van het aantal arbeidsongeschikten die aan het werk zijn met een toelating van de adviserend arts. Wel meent hij dat er straks een ‘krachtiger beleid gevoerd moet worden’. Hij wijst erop dat zowel de zieken als de ziekenfondsen, artsen en werkgevers op hun verantwoordelijkheid moeten worden gewezen. ‘We moeten onderzoeken waar we strenger kunnen optreden, met de nadruk op een goed preventief beleid. Want daar valt de grootste vooruitgang te boeken.’

Bron: De Tijd