Handelaars krijgen deel boete winkeldief

Diefstal blijft een ware plaag voor winkeliers. Het aantal aangiftes is de afgelopen jaren gestegen naar ruim 24.000 per jaar (in 2023 en 2024). In 2021 waren het er nog 19.000. Volgens Buurtsuper.be, de organisatie voor zelfstandige supermarkten, verliezen uitbaters ruim 1 procent van hun omzet door winkeldieven, goed voor de helft van hun jaarlijkse winstmarges. De regering wil hen nu tegemoetkomen door een deel van de zogenoemde lik-op-stukboetes voor winkeldieven door te storten naar de getroffen handelaars. Die boetes bestaan sinds 2022. Concreet kan de politie meerderjarige winkeldieven die worden betrapt, meteen een onmiddellijke minnelijke schikking opleggen tot 350 euro.

"We bouwen voort op dit bestaande kader", klinkt het bij het kabinet van minister Simonet. "We stellen vast dat weinig handelaars de politie erbij halen. Vaak wordt onderling een regeling getroffen, want het belangrijkste voor hen is natuurlijk is dat ze de goederen terugkrijgen. Met deze maatregel willen we winkeliers aanmoedigen om aangifte te doen en hen een vergoeding bieden voor hun tijd en inspanningen." Die inspanningen slaan dan op administratieve lasten en de inzet van extra personeel. Daarnaast maken winkels ook kosten voor camera's of bewakingsagenten. Volgens Buurtsuper.be wordt slechts in ongeveer 10 procent van de gevallen aangifte gedaan. Er heerst een gevoel van straffeloosheid, zo klaagt de organisatie al langer aan. 

Minister Simonet wil dat gevoel van straffeloosheid aanpakken, maar Buurtsuper.be betwijfelt of het op deze manier zal lukken. Het lik-op-stukbeleid wordt immers maar heel beperkt toegepast, luidt het. De grote meerderheid van de winkeliers komt er niet mee in contact. "Het is een nobel idee om de handelaar deels te vergoeden, maar de politie moet natuurlijk wel ter plaatse komen. Daar wringt vaak het schoentje", zegt directeur Luc Ardies. "Daarom is dat project nooit echt van de grond gekomen. Er zijn politiezones waar het lukt om betrappingen op heterdaad te doen, maar op de meeste plaatsen vinden ze het het geen prioriteit. In elk geval is het een goede zaak dat minister Simonet het probleem erkent."

Sectorfederatie Comeos spreekt van een positieve maatregel. "Wij vragen dit al een aantal jaar. Nu gaat de hele financiële vergoeding naar de overheid. Dat is voor de handelaar niet interessant", zegt Lora Nivesse, directeur public affairs. Al is het systeem van de onmiddellijke minnelijke schikking ook volgens haar voor verbetering vatbaar. "We merken dat er nog te weinig kennis is bij de politiediensten en de handelaars. Er zijn verschillende systemen naast elkaar. Op sommige plaatsen wordt met GAS-boetes gewerkt. Dat maakt het zowel voor de politie als voor de handelaars onduidelijk", zegt ze.

Welk bedrag van de minnelijke schikking van (maximaal) 350 euro naar de handelaar gaat, moet nog worden vastgelegd, maar binnen regeringskringen werd bij de initiële gesprekken gedacht aan de helft, 175 euro dus. De concrete uitwerking zit bij minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V). Wanneer het systeem in werking treedt, is nog niet duidelijk, maar het kabinet-Simonet hoopt in de loop van dit jaar.

De regering wil ook de wet wijzigen zodat winkeliers klanten mogen vragen om vrijwillig hun rugzak of tas te openen voor controle, zonder dat ze een sanctie riskeren. De klant kan dat wel weigeren. Nu mogen enkel bewakingsagenten die controle uitvoeren. Wie een onmiddellijke minnelijke schikking niet aanvaardt, kan alsnog worden gedagvaard voor de correctionele rechtbank. De dief riskeert dan een zwaardere straf. Maar dat gebeurt zeker niet altijd. Vorig jaar zei het parket dat het 1 op de 3 zaken rond winkeldiefstallen voor de rechtbank brengt.

Wat wordt er zoal gestolen? Alcohol staat boven aan het lijstje, samen met schoolspullen en cosmetica. Alles wat klein en duur is, is populair. Het profiel van de daders is divers: van mensen in zware financiële nood over gelegenheidsdieven tot professionele bendes die stelen om door te verkopen.

Een aantal zelfstandige supermarkten is nog maar net - sinds 1 januari - gestart met een eigen systeem om winkeldiefstal tegen te gaan. Daarbij krijgen winkeldieven die betrapt worden de optie om meteen een schadevergoeding van 181 euro te betalen. Ze moeten daarvoor in de winkel onmiddellijk een overeenkomst ondertekenen en de schadevergoeding nadien betalen aan een incassobureau. Als ze niet tekenen, belt de winkel de politie. Voor de invordering van de vergoeding werken de winkels samen met SODA, een privébedrijf. Het systeem bestaat al langer in Nederland. 

"Wij gaan hier ook zeker mee door", zegt Luc Ardies van Buurtsuper.be. "De inschrijvingen lopen en er is veel interesse, maar het is uiteraard nog te vroeg om een evaluatie te maken." Hij meent dat dit systeem en de onmiddellijke minnelijke schikkingen naast elkaar kunnen bestaan. Volgens Ardies is het de uitbaters niet per se om het geld te doen, maar hopen ze vooral op een ontradend effect en dus minder winkeldiefstallen. "Dit werkt niet voor alle situaties, maar mensen zijn vaak zelf vragende partij zijn om het in der minne te regelen. We willen daar een uniforme regeling voor aanbieden."

Comeos heeft bedenkingen bij het initiatief van de zelfstandige supermarkten, maar laat handelaars vrij om te kiezen. "Wij zijn meer gewonnen voor een systeem waarbij overheid en handelaars samenwerken", zegt Lora Nivesse. "Als de politie niet meer betrokken wordt, zal minder vaak aangifte worden gedaan."