Op vijf jaar tijd sloten in Nederland 250 supermarkten hun deuren

“Supermarkten vertrekken omdat ze de kosten niet meer op kunnen brengen,” zegt Peter ter Hark, expert op het gebied van supermarkten en vastgoed bij Retail Prospect. Energie, huur en personeel werden de afgelopen jaren flink duurder. “Het is voor een groot deel een kostenverhaal, ook automatiseringskosten. Het is niet voor niets dat ook organisaties als Deen en Jan Linders er de brui aan gaven.”

De sluiting van een laatste supermarkt in een dorp of wijk gaat vaak gepaard met berichten in de media. Maatschappelijke en sociale gevolgen zijn er zeker na zo’n supermarktsluiting. Economisch is het effect kleiner. Als een supermarkt geen shoppers meer naar een dorpshart trekt, zouden andere winkeliers daar last van kunnen hebben. “Maar bakker en slager zijn vaak al eerder verdwenen,” aldus Ter Hark.

Gemiddeld 50 winkels per jaar sloten de deuren tussen 2020 en 2025. “Voor corona speelde dit ook al, maar de laatste jaren gaat het wel hard. Er is op dit moment een storm gaande in de supermarktwereld. Alle slechte elementen komen bij elkaar.”

De oorzaken achter de dalende winstgevendheid die ondernemers het vaakst noemden: explosief gestegen energiekosten, het verbod om tabak in supermarkten te verkopen en de toenemende concurrentie van de grote landelijke ketens. De energieprijzen gingen in het voorjaar van 2022 door het dak toen Rusland Oekraïne binnenviel. Rekeningen van honderden euro’s werden in korte tijd nota’s van duizenden euro’s. De tabaksban had ook grote impact op de boeken van ondernemers. In Goudswaard werd dit jaar een doorstart bekomen met hulp van crowdfunding onder dorpsbewoners en een garantie van de gemeente.

Het gros van de ondernemers ziet in brede zin dat het verdienmodel voor dorpssupermarkten steeds moeilijker blijkt. Concurrentie van goedkopere boodschappen over de grens, concurrentie van grotere formules en ketens die boodschappen thuisbezorgen.

Hoe kan het dan dat er decennia geleden ook in de kleinste dorpjes vaak meerdere levensmiddelenwinkeltjes konden bestaan en nu niet één meer? Ter Hark benadrukt dat die winkeliers toen ook erg hard moesten werken voor een klein inkomen. “Vroeger waren de bestedingen lager, maar 100 procent daarvan ging naar die kruideniertjes toe. Veel mensen kiezen er tegenwoordig voor om in een ander dorp of andere wijk boodschappen te doen dan waar ze wonen. Soms omdat het handiger is als tussenstop vanuit het werk naar huis en soms omdat er elders een grotere supermarkt is met een uitgebreider assortiment.

3000 inwoners zonder zware concurrentie is een beetje de ondergrens voor buurtwinkels om net te kunnen overleven,” zegt Ter Hark. “De omzetgrens die je nodig hebt voor de reguliere ketensupermarkt gaat ook steeds verder omhoog. Dat was eerst 1,5 ton, maar nu gaat dat wel naar de 2 ton.”

Ter Hark: “Ik vind het wel een gevaarlijke tendens dat deze dorpen zonder voorzieningen overblijven. Er zijn daardoor minder activiteiten, de onderlinge maatschappelijke band wordt kleiner. Het wordt kaler en ongezelliger. Helaas zie ik deze trend de komende jaren alleen nog maar verder gaan.”

De winkelsluitingen betreffen overigens niet alleen dorpswinkels. Ook winkels van grotere ketens als Aldi, Lidl of Plus ontkomen er niet aan. Zij geven voornamelijk ‘een gebrek aan toekomstperspectief’ als reden.

Bron: Distrifood