Wie tabak verkoopt mag geen voeding verkopen

Buurtsuper.be is naar het Grondwettelijk Hof gestapt om het verkoopverbod van tabak voor winkels vanaf 400 m² aan te vechten. Voedingswinkels met minder dan 400 m² zouden volgens het plan van de minister immers binnen anderhalf jaar moeten volgen, zodat enkel nog nachtwinkels, shops bij tankstations en dagbladwinkels toelating krijgen om tabak te verkopen.

Buurtsuper.be doet nu een voorstel waarbij winkeliers zelf kunnen kiezen tussen het verkopen van tabak of voeding. Op die manier wil de organisatie vermijden dat winkels met exclusieve tabaksverkoop hiervan misbruik maken om hun assortiment uit te breiden en zo buurtsupers oneerlijk zouden beconcurreren.

Buurtsuper.be vocht de maatregel aan omwille van het gelijkheidsbeginsel en verwees eerder al naar het negatieve advies van de Raad van State. Volgens Buurtsuper.be kan de minister van Volksgezondheid niet aantonen dat een winkel van 399 m² tabak op een gezondere manier kan verkopen dan een winkel van 400 m².

De minister van Volksgezondheid verdedigde bij het Grondwettelijk Hof zijn maatregel met het argument dat door het aantal verkooppunten te verminderen, mensen minder in aanraking komen met tabak en dus minder zullen roken. Het verkoopverbod voor voedingswinkels vanaf 400 m² zou, volgens de minister, ingegeven zijn vanuit de veronderstelling dat gezinnen met kinderen daar vaker komen en dat de zichtbaarheid van tabaksproducten in supermarkten groter is.

Buurtsuper.be weerlegde dat argument in de procedure voor het Grondwettelijk Hof, aangezien de zogenaamde ‘displayban’, die eveneens inging op 1 april, elke tabaksverkoper verplicht om zowel de producten zelf als alle zichtbare verwijzingen ernaar uit de winkel te verwijderen. Het zijn bovendien de supermarkten die in het verleden als eerste tabak enkel verkochten via neutrale automaten, zonder enige verwijzing naar tabak.

Het Grondwettelijk Hof volgde Buurtsuper.be en vernietigde het verkoopverbod op tabak waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen voedingswinkels kleiner en groter dan 400 m². Het Hof gaf wel aan dat het verminderen van het aantal verkooppunten van tabak op zich een gegronde strategie is in het belang van de volksgezondheid. De minister van Volksgezondheid dient nu een alternatief te zoeken om het aantal tabaksverkopers stapsgewijs te verminderen.

Buurtsuper.be vreest dat het onderscheid op basis van m² de vrije concurrentie op veel grotere schaal zal verstoren dan louter op vlak van tabaksverkoop. 13% van de Belgen rookt nog altijd dagelijks (Belgian Health Interview Survey – Sciensano). Hierdoor zal een belangrijk deel van de consumenten naast tabak ook andere boodschappen aankopen in winkels die nog wél tabak mogen verkopen.

Daardoor groeien nachtwinkels, foodshops bij tankstations en dagbladhandels uit tot zogenaamde ‘convenience stores’, waar men snel en efficiënt alles onder één dak kan kopen. Op die manier kan de maatregel contraproductief werken, omdat winkelbezoeken in die segmenten frequenter worden en klanten meer in contact komen met tabak.

Buurtsuper.be vreest bovendien dat dit arbitraire onderscheid (winkels kleiner en groter dan 400 m²) een gevaarlijk precedent schept, waarbij in de toekomst de minister van Volksgezondheid ook voor andere producten verkoopverboden op een gelijkaardige manier kan invoeren (zoals alcohol, kansspelen, enzovoort).

Buurtsuper.be wil vermijden dat de maatregel een precedent schept waarmee in de toekomst ook andere verkoopverboden (bijvoorbeeld voor alcohol) winkels onderling zouden discrimineren.

De vereniging betreurt dat de minister van Volksgezondheid haar nooit heeft willen ontvangen over dit dossier. Niettemin heeft de supermarktvereniging een alternatief voorstel uitgewerkt en dit eerder al aan de minister overgemaakt. Buurtsuper.be stelt voor om winkels de vrije keuze te laten: ofwel verkoopt men tabak en geen voeding, ofwel verkoopt men voeding en geen tabak.

Vandaag maakt het Federaal Voedselagentschap (FAVV) al een onderscheid tussen winkels die voeding verkopen en winkels die dat niet doen. De eerste moeten een toelating aanvragen, de andere moeten zich louter registreren (waarbij geregistreerde winkels enkel voorverpakte voeding mogen verkopen die drie maanden houdbaar is bij omgevingstemperatuur).

Op die basis kan een regeling worden uitgewerkt waarbij een groter aantal winkels vrijwillig de keuze maakt tussen voeding of tabak, waardoor de doelstelling van de minister – een rookvrije generatie tegen 2030 – sneller en efficiënter kan worden bereikt, zonder discriminatie tussen ondernemingen.

Tot slot adviseert Buurtsuper.be haar leden die een voedingswinkel kleiner dan 400 m² uitbaten om geen nodeloze en dure investeringen te doen om zich te conformeren aan de ‘displayban’, aangezien volgens de plannen van de minister van Volksgezondheid binnen anderhalf jaar (2028) ook zij een verkoopverbod zouden moeten respecteren.