In de voedingsketen wordt hard gestreden om de winstmarge

Het jaar 2022 was in veel opzichten atypisch. In de nasleep van de Russische inval in Oekraïne gingen de prijzen van voedingsgrondstoffen door het dak. “Tussen augustus 2020 en mei 2022 zijn die prijzen bijna verdubbeld”, stelde het Prijzenobservatorium ruim een jaar geleden vast.

De stijging betrof in het bijzonder granen, zuivelproducten en oliën. De prijzen die de voedingsindustrie aanrekende voor afgewerkte producten stegen ook, maar veel minder snel. Voor veel voedingsbedrijven was dat een tegenvaller. Zij konden de hogere grondstofprijzen slechts gedeeltelijk, en dan nog met vertraging, doorrekenen.

Maar voor sommige bedrijven was het juist een meevaller. Bijvoorbeeld voor ondernemingen die al op voorhand contracten hadden afgesloten waarin de prijs van de grondstoffen werd vastgelegd. In dat geval stegen hun kosten niet, maar hun inkomsten wel. De zeven bedrijven in kwestie verwerken voedingsgrondstoffen zoals tarwe (Soubry), suikerbieten (Tiense Suiker, Tereos) of aardappelen (Agristo, Lutosa, Clarebout).

Die bedrijven kopen een groot deel van de aardappelen aan via contracten. Maar dat ze “profiteren” van de inflatie is onjuist, vindt Christophe Vermeulen, de ceo van Belgapom, de federatie van de aardappelhandel en -industrie.

“De grotere volumes en de innovatieve producten zijn belangrijke redenen voor de gestegen winsten. Die hebben echt tot een tijgersprong geleid. Veel van die innovaties zijn bedoeld voor buitenlandse markten, want we exporteren 82 procent van de productie. De winst wordt dus niet gemaakt op de Belgische winkelkar, maar op de exportmarkten. De Belgische aardappelsector is wereldleider. Laten we daar eens trots op zijn voor de verandering.”

“Prijzen zijn zeker een issue, maar op dit moment vormen ze niet onze voornaamste bekommernis”, zegt Mark Wulfrancke van het Algemeen Boerensyndicaat (ABS). “We willen vooral oplossingen voor problemen zoals het mestactieplan, de dure landbouwgrond en de dwingende regels.”

De aardappelboeren kregen zelf ook een zeer behoorlijke prijs voor hun product. De contractprijs voor aardappelen is de afgelopen jaren systematisch gestegen, blijkt uit cijfers van Belgapom. “Dat de verwerkende industrie mooie winsten boekte, is voor ons niets nieuws”, zegt Wulfrancke. “Ze konden de prijzen zeer goed doorrekenen”.

Via een speciale werkgroep binnen de branche-organisatie Belpotato verlopen de onderhandelingen evenwichtig, zegt Vermeulen. “De verwerkers vormen geen monopolie. Ze beconcurreren elkaar om de beschikbare oogst. Als een boer dus vindt dat zijn prijs niet goed is bij de ene afnemer, kan hij naar een andere overstappen.”

De contractteelt legt de prijs weliswaar vast, maar biedt de boeren ook het voordeel van zekerheid. Wulfrancke: “Je zal mij niet horen zeggen dat de contracten slecht zijn. Ze vormen ook een bescherming. Je weet geval dat je bedrijf niet op de fles zal gaan na een slecht jaar. Aardappelen zijn een dure teelt met een hoog risico. Via de contracten kun je je daartegen indekken.”

Dat is zeker een bezorgdheid van de boeren, zegt woordvoerster Elisabeth Mertens van de Boerenbond. Ze hoopt dat de recente afspraken die daarover met de federale regering zijn gemaakt, vruchten zullen afwerpen. Ook het ABS pleit voor een eerlijke verdeling. “Als de prijzen zakken door bijvoorbeeld overaanbod, mag de zwakste schakel niet het slachtoffer worden. Het is ook belangrijk dat de consument zich daarvan bewust is.”
 
Het Prijzenobservatorium van de FOD Economie publiceerde vorige week gedetailleerde cijfers over de marges in de voedingsketen. Daaruit blijkt dat het inkomen van de landbouwers in 2022 na twee slechte jaren “aanzienlijk is toegenomen”. Voor 2023 verwacht het observatorium een verdere verbetering.

In de voedingsindustrie is de marge daarentegen gezakt tot het laagste peil in vijf jaar, al was voor sommige subsectoren net het omgekeerde het geval. In de aardappelverwerkende industrie en de deegwarenproductie steeg de marge juist sterk. In de detailhandel is de marge in 2022 verder gekrompen. Intussen is de prijspiek in de grondstoffen voorbij en zijn de prijzen van tarwe en zuivel sterk gedaald. Woensdag wees ceo Frans Muller van Ahold Delhaize er nog op dat sommige voedingsproducenten de lagere grondstofprijzen niet voldoende doorrekenen. Dat wijst op mogelijke onevenwichtigheden. “De strijd om de marge vergt harde onderhandelingen”, bevestigt ook Wulfrancke.

Bron: De Standaard - Ruben Mooijman