Bescherming van eigendom vs wet private veiligheid

16/10/2024 4 min.

Verschillende van onze leden getuigen over winkeldiefstal en de strikte wet op de private veiligheid die haast geen ruimte biedt om hun eigendom te beschermen. We legden de FOD Binnenlandse Zaken enkele realistische scenario’s voor met telkens de vraag: wat mag / kan de winkelier in die situatie wél doen?

Recent werd één van onze leden geconfronteerd met een ‘voorstel’ van de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken (FOD BiZa) tot een minnelijke schikking van € 4.000, omdat een winkelbediende aan een klant had gevraagd om aan de kassa spontaan de tas te openen. Hierop heeft Buurtsuper.be opnieuw besloten om de FOD BiZa een aantal concrete vragen te stellen rond winkeldiefstal en de weinige verweermiddelen die zaakvoerders hiertegen hebben.

Onze conclusie is dat er een disproportionaliteit is ontstaan tussen de wet op de private veiligheid enerzijds en de rechten van winkeliers om hun goederen te beschermen anderzijds.

Volgende antwoorden hebben wij ontvangen na het voorleggen van enkele realistische scenario’s:

Vraag 1: Stel dat een winkelmedewerker een sterk vermoeden heeft dat iemand gestolen heeft, zonder dit evenwel gezien te hebben. Mag die winkelmedewerker de dief hierop aanspreken?

Antwoord:

Als het in het oog houden van klanten in kader van winkeldiefstalpreventie deel uitmaakt van de functieomschrijving van de winkelmedewerker, dan wordt de betreffende winkelmedewerker taken toebedeeld die vallen onder de wet private veiligheid. Dergelijke activiteiten kunnen enkel uitgeoefend worden door vergunde bewakingsagenten.

Echter, er is geen wettelijk beletsel voor een winkelmedewerker om een klant aan te spreken. Er bestaan geen verboden ‘woorden’ of ‘aansprekingen’. Een winkelmedewerker pleegt nog geen inbreuk op de wet private veiligheid door occasioneel en op basis van een concreet vermoeden aan een klant te vragen of hij/zij vergeten is te betalen voor bepaalde goederen.

Vraag 2: Zelfde situatie, maar de winkelmedewerker heeft de dief op heterdaad betrapt. Kan die nu wel optreden?

Antwoord:

Het is niet omdat een ‘gewone’ burger een persoon op heterdaad betrapt bij het plegen van een misdrijf dat die burger hierdoor onder het toepassingsgebied van de wet private veiligheid valt.

De procedureregels bij betrapping op heterdaad door ‘gewone’ burgers worden geregeld in het Wetboek van strafvordering en niet door de wet private veiligheid. De interpretatiebevoegdheid ten aanzien van deze bepalingen ligt bijgevolg bij de FOD Justitie en niet bij de FOD Binnenlandse Zaken.

Vraag 3: Een winkelmedewerker wil klacht neerleggen bij de politie en heeft daarvoor de gegevens nodig van de potentiële winkeldief. Deze persoon weigert om de persoonsgegevens te geven. Wat nu?

Antwoord:

Zoals hierboven aangehaald valt de op heterdaad betrapping door ‘gewone’ burgers niet onder het toepassingsgebied van de wet private veiligheid. Dit valt onder het Wetboek van strafvordering. De wet private veiligheid spreekt zich dan ook niet uit wat ‘gewone’ burgers al dan niet kunnen doen naar aanleiding van een op heterdaad betrapping.

Vraag 4: Een winkeldief heeft duidelijk producten in een tas zitten die niet afgerekend zijn. De winkelmedewerker spreekt de dief aan nadat die de kassa gepasseerd is om de tas spontaan te tonen. Mag dit?

Antwoord:

Neen. Winkelinspectie is een vorm van uitgangscontrole waarbij een vergunde bewakingsagent in geval van vermoeden van diefstal een klant kan aanspreken en desgevallend, mits naleving van een aantal uitoefeningsvoorwaarden, kan overgaan tot de controle van de handbagage van de klant. Met deze activiteiten oefent de betrokken persoon een bewakingsactiviteit uit en valt hij onder het toepassingsgebied van de wet private veiligheid.

Indien het de taak is van de winkelmedewerker om in feite een uitgangscontrole uit te voeren door systematisch de inhoud van elke tas te controleren, dan is er sprake van de uitoefening van een bewakingsactiviteit in hoofde van deze winkelmedewerker. Meer bepaald zal dit dan beschouwd worden als een activiteit van winkelinspectie.

Echter, indien deze vraag louter plaatsvindt op basis van een toevallig vermoeden van diefstal en de controle van klanten geen specifiek bestanddeel uitmaakt van het takenpakket van de betrokken winkelmedewerker/kassabediende, zal deze door het stellen van een occasionele en door de omstandigheden ingegeven vraag aan een klant om een tas te openen niet onder de wet private veiligheid vallen.

Vraag 5: De winkelbediende stelt vast de klant tijdens het doen van de boodschappen producten verstopt op plaatsen waarvan logischerwijze kan worden verondersteld dat er geen intentie is om die aan de kassa af te rekenen. Kan je de klant beschuldigen van

Antwoord:

Neen, er zal pas sprake zijn van een misdrijf als de klant effectief de kassa heeft gepasseerd en de intentie heeft om de winkel te verlaten zonder voor de in zijn bezit zijnde goederen te betalen. Het is ook maar pas vanaf dat moment dat er sprake kan zijn van een op heterdaad betrapping.

Onze conclusie

Er is een disproportionaliteit tussen de wet op private veiligheid en privacy enerzijds en het recht van een winkelier om zijn eigendom te beschermen anderzijds. Zelfstandige ondernemers hebben in tegenstelling tot winkelketens niet de financiële mogelijkheden om private bewakingsdiensten in te huren.

Buurtsuper.be zal samen met UNIZO de onderhandelaars van de federale regering hierover interpelleren teneinde deze onhoudbare situatie recht te trekken.